शुभ सकाळ, शुभ संध्याकाळ, शुभ दुपार, कसे आहात सर्व?
तुला मजा येत आहे का?
सर्व काही असे असावे.
मी तुम्हाला शेवटच्या लेक्चरमध्ये सांगितल्याप्रमाणे आमचे
शेवटचे लेक्चर होते लेक्चर क्र.
आमचा खरा क्लास आज सुरू होणार आहे.
व्याख्यान क्र. १.
सर, मी तुमचा जीएसटी मास्टर आहे.
जरी मी स्वतःला या विषयात मास्टर मानत नाही,
मी अजूनही स्वतःला या विषयाचा विद्यार्थी समजतो.
कारण जर तुम्ही स्वतःला मास्तर, शिक्षक, प्राध्यापक म्हणू
लागलो तर तुमचे शिक्षण तिथेच संपल्यासारखे वाटते.
आणि मला माझे शिक्षण इतक्या लवकर संपवायचे नाही.
जसे तुम्ही या विषयाचे विद्यार्थी आहात,
मी देखील या विषयाचा विद्यार्थी आहे.
वस्तू आणि सेवा कर, जीएसटी बद्दल एक नवीन प्रवास सुरू करूया.
मित्रांनो, तुम्ही तुमच्या आयुष्यात GST हे नाव ऐकले असेल.
जीएसटी म्हणजे वस्तू आणि सेवा कर.
याचा अर्थ काय? ते कधी लागू होते? ते का लागू होते? ते कधी
आले?
आत्ता थांबा.
मी जीएसटीबद्दल बोलायला सुरुवात करण्यापूर्वी,
मला जीएसटीच्या वडिलांबद्दल बोलायचे आहे.
साहेब, जीएसटीचा बाप?
साहेब, काय म्हणताय?
होय, मित्रांनो.
सर्वप्रथम चर्चा करूया, शेवटी जीएसटी म्हणजे काय?
तुम्हाला फक्त एवढंच माहीत आहे की तो कर आहे.
तर, सर्वप्रथम, कर म्हणजे काय यावर चर्चा करूया.
मला एक कल्पना आहे, मला माहित आहे की कर म्हणजे काय.
पण तरीही, माझे काम मूलभूत गोष्टींमधून साफ ​​करणे आहे.
कर म्हणजे काय ते समजले का?
कर म्हणजे कर्ज.
किंवा तुम्ही त्याला कर म्हणू शकता.
लगान हा चित्रपट पाहिला आहे का?
ते कर भरायचे.
मुळात, कर म्हणजे काय?
देश चालवायचा असेल तर सरकारला पैसा लागतो.
देश फुकट चालू शकत नाही.
जेव्हा श्री.
मोदी येतात, ते म्हणतात, सर्वांचा साथ, सर्वांचा विकास, देशात
अच्छे दिन येतील, अच्छे दिन मी आणू.
त्याच्या बोलण्यावर आपण सर्वांनी टाळ्या वाजवल्या आणि आपला
देश ज्याला सोन्याचा पक्षी म्हणायचे, तो सोन्याचा पक्षी
पुन्हा विकसित होईल याचा आनंद होतो.
तो सोनेरी पक्षी पुन्हा मोकळ्या आकाशात उडेल.
पण मित्रांनो तो सोन्याचा पक्षी बनवायला पैसा हवा.
ते फुकट येणार नाही.
शेवटी, हे पैशाबद्दल आहे.
देशात जे उड्डाणपूल होत आहेत, शाळा, रुग्णालये, गरिबांसाठी
नवीन योजना, किमान आधारभूत किंमत चालू आहे, शेतकऱ्यांसाठी
नवनवीन योजना बनवल्या जात आहेत, मदत पॅकेजचे वाटप होत आहे,
पूरस्थिती आहे, त्सुनामी, सरकारला तिकडे द्यायचा पैसा, तो
पैसा कुठून येणार?
ते पैसे तुम्ही आणि मी, आमच्यासारखे सभ्य लोक कर म्हणून देतात.
आम्ही आमच्या कमाईचा एक छोटासा हिस्सा सरकारला देतो.
आता, हा एक लहान भाग असू शकतो, तो खूप मोठा भाग देखील असू
शकतो.
हे केस टू केस अवलंबून असते.
आम्ही आमच्या कमाईचा काही भाग सरकारला देतो.
हा भाग देऊन आपण देशाच्या विकासात आपला सहभाग सिद्ध करतो.
हे घ्या मोदीजी, हा माझा कर आहे.
मला सरकारला पैसे द्यायचे आहेत, जेणेकरून सरकारला अच्छे दिन
येतील.
मोदीजी म्हणतात, खूप खूप धन्यवाद, ऑल द बेस्ट.
आम्हाला अशा नागरिकांची गरज आहे.
तो म्हणतो, ठीक आहे, चांगली गोष्ट आहे.
तर मुळात मित्रांनो, तुम्ही काय शिकलात?
कर म्हणजे काय?
मुळात तुम्ही जे काही तुमच्या कमाईचा एक छोटासा हिस्सा
सरकारला देता, त्यातून देश चालतो.
देश चालवण्यासाठी लागणारा पैसा, जो सर्वसामान्य नागरिकांकडून
घेतला जातो, त्याला आता तुम्ही देशात राहण्याचे मूल्यही म्हणू
शकता.
त्याला कर म्हणतात.
कराची वसुली, जो पैसा जमा होतो, त्यातूनच आपल्या देशात नवनवीन
योजना, नवीन योजना, नवनवीन घडामोडी घडतात.
मला वाटतं प्रत्येकाला हा मुद्दा माहित आहे.
प्रत्येकाला हा मुद्दा समजेल.
कारण लहानपणापासून शालेय स्तरावर, महाविद्यालयीन स्तरावर आपण
या सर्व गोष्टींचा अभ्यास केला आहे.
पण तरीही या सर्व गोष्टी साफ करण्याची जबाबदारी माझी आहे.
मित्रांनो, कराचा मुद्दा स्पष्ट आहे.
कर म्हणजे काय?
आता मित्रांनो, या कराचे दोन भाग केले आहेत.
हा कर दोन भागात विभागलेला आहे.
एक म्हणजे प्रत्यक्ष कर.
थेट कर.
आणि दुसरा अप्रत्यक्ष कर आहे.
पहा, हे स्पष्ट आहे.
आपण पाहू शकता?
एक म्हणजे प्रत्यक्ष कर.
आणि दुसरा अप्रत्यक्ष कर आहे.
थेट कर.
नावावरूनच ते थेट असल्याचे स्पष्ट होते.
थेट तुमच्याकडून पैसे घेतले जातील.
थेट कर.
प्रत्यक्ष कराचा अर्थ काय?
मित्रांनो, प्रत्यक्ष कर म्हणजे पैसे कमावणारी व्यक्ती, पैसे
कमावणारी व्यक्ती,
ती व्यक्ती थेट जाऊन त्याचे पैसे, त्याचा कर सरकारकडे जमा
करेल.
जी व्यक्ती पैसे कमवत आहे, ज्या व्यक्तीवर हा कर लावला आहे,
ती व्यक्ती थेट जाऊन सरकारकडे जमा करेल.
त्याच्या वतीने, तो इतर कोणताही कर जमा करणार नाही.
तो कर इतर कोणाकडून वसूल करू शकत नाही.
या कराचा बोजा आहे.
तुम्ही पैसे कमवा.
ते पैसे तुम्हाला तुमच्या कुटुंबियांना द्यावे लागतील.
त्या पैशातून तुम्हाला तुमच्या मुलाची फी भरावी लागेल.
तुम्हाला गुंतवणूक करावी लागेल.
पण आता ते पैसे थोडे कमी झाले आहेत.
कारण त्या पैशासाठी तुम्हाला कर भरावा लागेल.
एक प्रकारे तो भार तुमच्यावर लादला जात आहे.
तुमचा विश्वास असो वा नसो, थोडे ओझे आहे.
जर मी रु.
25,000 आणि उद्या कोणीतरी माझ्याकडे येऊन तुला रु.
दरमहा 1,000 कर.
हृदयावर थोडे ओझे आहे.
होय, आपण देशाच्या प्रगतीचा एक भाग आहोत याचा आनंद मिळतो.
पण उत्पन्नातील वाटा कमी झाला की वाईट वाटते.
ओझ्यासारखं वाटतं.
त्यामुळे कराचा हा बोजा,
जर तुम्ही ते दुसर्‍या व्यक्तीवर हलवू शकत नसाल, जर तुम्ही ते
बदलू शकत नसाल,
मग त्याला डायरेक्ट टॅक्स म्हणतात.
जो पैसा कमावतो तो कर भरेल.
तो कर दुसऱ्याकडून वसूल करू शकत नाही.
उदाहरणार्थ, आयकर.
हे घ्या आयकर.
जी व्यक्ती उत्पन्न मिळवते, तीच व्यक्ती आपल्या उत्पन्नाचा
काही भाग कर म्हणून सरकारकडे जमा करेल.
तो कर दुसऱ्याकडून वसूल करू शकेल का?
उदाहरणार्थ, अक्षय कुमारने करोडोंचा कर भरला आणि तो भारतातील
सर्वाधिक आयकर भरणारा ठरला असे तुम्ही वर्तमानपत्रात किंवा
वृत्तवाहिन्यांमध्ये ऐकले असेलच.
चित्रपट स्टार अक्षय कुमार, आमचा खिलाडी कुमार, भारतातील
सर्वाधिक आयकर भरणारा ठरला.
आता तो जो आयकर भरत आहे, जे उत्पन्न मिळवत आहे, त्या
उत्पन्नाचा एक भाग सरकार जमा करत आहे.
तो जमा करत आहे.
तो थेट जमा करत आहे.
तो पैसा दुसऱ्याकडून वसूल करू शकत नाही.
जर मी वर्षाला 100 कोटी कमवत असेल तर मला 30 कोटी सरकारकडे
जमा करावे लागतील.
मी तो कर दुसऱ्याकडून वसूल करू शकत नाही.
याला डायरेक्ट टॅक्स म्हणतात.
याचा थेट फटका तुम्हाला पैशांचाच बसत आहे.
त्याचा थेट फटका तुम्हाला बसत आहे.
कर जमा करण्याचा भार दुसऱ्यावर टाकता येत नाही.
याला आयकर म्हणतात.
थेट कर.
याला डायरेक्ट टॅक्स म्हणतात.
आता दुसऱ्या मुद्द्याकडे येऊ, तो म्हणजे आपला अप्रत्यक्ष कर.
अगदी उलट आहे.
तुम्हाला कर भरावा लागेल, पण त्याचे ओझे, ओझे, ओझे, ओझे, जे
तुम्हाला इथे हलवता आले नाही, ते तुम्ही इथे शिफ्ट करू शकता.
आयकराच्या बाबतीत, प्रत्यक्ष कराच्या बाबतीत, तुम्ही जे पैसे
कमावले होते, त्या उत्पन्नातून, तुम्हाला कराच्या स्वरूपात
सरकारकडे पैसे जमा करावे लागतील, जे तुम्ही इतर कोणाकडून वसूल
करू शकत नाही.
तुमचे उत्पन्न खूप कमी झाले.
तुम्ही 100 कोटी कमावता.
30 कोटींचा कर दिला तरी 70 कोटी शिल्लक राहतात.
परंतु या प्रकरणात, मी ज्या अप्रत्यक्ष कराबद्दल बोलत आहे,
अप्रत्यक्ष कराच्या बाबतीत, तुम्हाला कर जमा करावा लागेल,
परंतु तुम्ही तो कर दुसऱ्याकडून वसूल करू शकता.
सर, ही खूप चांगली गोष्ट आहे.
ही खूप चांगली गोष्ट आहे.
मला कर जमा करावा लागेल,
मला कर जमा करावा लागेल आणि मी ते पैसे दुसऱ्या कोणाकडून वसूल
करू शकतो.
ही खूप चांगली गोष्ट आहे.
अप्रत्यक्ष कर.
यालाच म्हणतात मित्रांनो.
थेट कर जमा करण्याचा भार तुमच्यावर पडणार नाही.
तुम्ही ते पैसे दुसऱ्या पक्षाकडून वसूल करू शकता.
साहेब, मला एक गोष्ट सांगा, जेव्हा तुम्ही असे म्हणत असाल की,
आम्ही दुसऱ्या व्यक्तीकडून वसुली करू शकतो, तेव्हा मला त्या
सभ्य व्यक्तीचे नाव सांगा जो सावरायला तयार असेल.
मला कर जमा करावा लागेल.
जर मी ते पैसे कोणाकडून वसूल करत आहे, तर ती व्यक्ती कोण आहे?
माझ्या वतीने कर जमा करणारा तो सभ्य माणूस कोण आहे?
मी त्या व्यक्तीला नतमस्तक आहे.
माझ्यासाठी ती व्यक्ती माझा देव आहे. तो म्हणाला, "मी फुलं
अर्पण करेन, अशा व्यक्तीला मी माथा टेकेन, साहेब, मला सांगा
ती व्यक्ती कोण आहे?" साहेब, ती व्यक्ती अशी व्यक्ती आहे,
ज्याचे नाव स्वतःच 'मार' म्हणतो, आम्ही त्याला ग्राहक म्हणा.�
सर, तुम्ही काय म्हणालात?� �मी अगदी बरोबर आहे सर.
ग्राहक ही अशी व्यक्ती आहे जिच्याकडून तुम्ही तुमचा कर वसूल
करून सरकारकडे जमा करता.
आयकराच्या बाबतीत, आपण कोणाकडूनही वसूल करू शकत नाही.
ही तुमची कमाई आहे, तुम्ही स्वतः जाऊन जमा करा.
जेव्हा तुम्ही पैसे जमा करता आणि तुमचा कर कापला जातो तेव्हा
तुमचे उत्पन्न त्या रकमेपेक्षा कमी असते.
तुम्ही 100 कोटी कमावता, तुम्ही 30 कोटी टॅक्स भरलात, आता
तुमच्या हातात किती उरले? 70 कोटी.
आयकराच्या बाबतीत, आपल्या खिशातून काहीही जात नाही, ते जात
असले तरी ते खूप कमी आहे.
तुम्ही ग्राहकाकडून वसूल करत आहात.
मला एक गोष्ट सांगा, तुम्ही शर्ट घेण्यासाठी दुकानात गेलात,
तुम्ही 1000 रुपयांचा शर्ट घेतला, त्यावर तुम्ही 150 रुपये,
180 रुपये, 200 रुपये लिहिलेले GST पाहिले असेल.
तो 1000 रुपयांचा शर्ट आहे, 200 रुपयांचा कर आहे, तो 1200
रुपयांचा झाला आहे.
दुकानदाराला किती पैसे देणार?
तुम्ही 1000 रुपये द्याल की 1200 रुपये?
मला सांग.
तुम्ही शर्ट घेण्यासाठी गेला होता, दुकानदाराने सांगितले की
या शर्टची किंमत 1000 रुपये आहे आणि त्यावर 200 रुपये कर आहे.
तो 1200 रुपये किमतीचा शर्ट झाला आहे.
आता हे सांगशील का?
तुम्ही जाऊन दुकानदाराला सांगा की हा तुमचा कर आहे, तुम्हीच
बघा, मी तुम्हाला 1000 रुपये देतो.
तुम्ही तुमच्या आयुष्यात हे कधी केले आहे का?
तुम्ही चित्रपट पाहायला जा, चित्रपटाच्या तिकिटावर कर आहे.
या तिकीटाची किंमत 300 रुपये असून त्यावर 500 रुपये कर आहे,
हे 350 रुपये किमतीचे तिकीट असल्याचे ते सांगतात.
तुम्ही तुमच्या आयुष्यात कधी संघर्ष केला आहे का?
तिकीट हॉलच्या बाहेर उभा असलेला मुलगा.
तुम्ही त्याला कधी सांगितले आहे की 300 रुपये घे, मी तुला 50
रुपये कर देणार नाही?
तुम्ही कधी हे केले आहे का?
तुम्ही गाडी घ्यायला जा, स्कूटर घ्यायला जा.
ती ७० हजार रुपये किमतीची स्कूटर असून त्यावर १० हजार
रुपयांचा कर आहे, त्यामुळे एकूण ८० रुपये झाले असल्याचे ते
सांगतात.
नाही, मी तुला ७० देईन, मी तुला 10 देणार नाही असे तू कधी
म्हटले आहेस का?
साहेब, त्यावेळी तुम्ही असे भांडू नका.
तुम्ही त्या व्यक्तीला कराचे पूर्ण पैसे द्या.
कधीही बघा, आज तुम्ही एक काम करा, आजच परचुनच्या दुकानातून
काहीही खरेदी करून आणा.
कॉपी, पेन, रजिस्टर, दूध, आणखी काही एव्हरेस्ट मसाला किंवा
काहीही आणा.
त्यावर लिहिले आहे, कमाल किरकोळ किंमत, MRP, सर्व करांसह.
त्याच्या पाठीवर एमआरपी, सर्व करांसह असे लिहिलेले असते.
सर्व करांचा समावेश म्हणजे सर्व कर त्यात समाविष्ट आहेत.
ती व्यक्ती, दुकानदार, जाणूनबुजून किंवा नकळत तुमच्याकडून
पैसे घेतो, जो तुम्हाला वस्तू विकत असतो, त्या पैशातही कर घटक
असतो.
तो कर घटक सरकार जमा करत आहे आणि तुम्ही, भोलेराम, तुम्ही
शांतपणे जा आणि त्याला पैसे द्या.
हे आहे साहेब.
याला अप्रत्यक्ष कर म्हणतात.
तो थेट दुकानात जमा करत नाही.
तो थेट खिशातून जमा करत नाही.
तो अप्रत्यक्षपणे तुमच्याकडून पैसे घेतो.
तो तुमच्याकडून पैसे घेऊन सरकारकडे जमा करत आहे आणि तुम्ही
काही करू शकत नाही साहेब.
सर, यावर काही उपाय आहे का?
काही उपाय नाही मित्रा.
त्यावर उपाय नाही.
म्हणूनच त्याला अप्रत्यक्ष कर म्हणतात.
भारतातील अप्रत्यक्ष कराचे सर्वात मोठे उदाहरण म्हणजे GST.
सर्वात मोठे उदाहरण म्हणजे जीएसटी.
मला वाटतं ते बंद आहे.
हरकत नाही.
जीएसटी हे अप्रत्यक्ष कराचे सर्वात मोठे उदाहरण आहे.
तुम्ही काहीही खरेदी करायला जा.
तुम्ही जीएसटी घेऊन या.
तुला माहीतही नाही.
जीएसटी हा मुळात तुमचा दुकानदार, पुरवठादार, विक्रेता, तुम्ही
काहीही म्हणता.
कर हे त्याचे दायित्व आहे.
तो तुमच्याकडून पैसे घेतो आणि सरकारकडे जमा करतो.
सर, प्रत्यक्ष कर आणि अप्रत्यक्ष करात हा फरक होता.
प्रथम आम्ही कराचा अभ्यास केला.
मग प्रत्यक्ष कर आणि अप्रत्यक्ष कर यातील फरक पाहिला.
आता आपण काय करत आहोत, आपल्याला पुढील काही व्याख्यानांमध्ये
चर्चा करायची आहे, अप्रत्यक्ष कराची सर्वात मोठी शाखा जीएसटी.
जीएसटी म्हणजे काय? जीएसटी कधी लागू होतो?
जीएसटी कोणावर लागू होतो?
जीएसटी कोणावर लागू होत नाही?
या सर्व गोष्टींवर चर्चा करायची आहे.
मित्रांनो, मी हे व्याख्यान इथेच थांबवतो.
भेटूया पुढच्या व्याख्यानात.
खूप खूप धन्यवाद.