होय मित्रांनो, सुप्रभात, शुभ संध्याकाळ, शुभ दुपार, कसे आहात?
मला आशा आहे की तुम्ही छान करत आहात.
आपण नेहमी असे असले पाहिजे. आपण जीवनात लढत असतो.
आम्ही भांडत आहोत आणि संकल्पना समजून घेण्याचा प्रयत्न करत
आहोत.
मित्रांनो, आपल्याला याचीच गरज आहे. हे आपल्याला हवे आहे.
प्रयत्न हे महत्त्वाचे आहे.
आत्तापर्यंत आपण ज्या गोष्टींबद्दल बोललो, ज्या गोष्टी
आपल्याला समजल्या, त्या आपण मेहनत घेतल्यानेच शक्य झाल्या.
आम्ही पुरवठ्याचा अध्याय पूर्ण केला होता.
आम्ही पुरवठ्याचा अध्याय पूर्ण केला आहे.
त्यापूर्वी, आम्ही पुरवठ्याच्या वेळेवर अध्याय पूर्ण केला आहे.
या सर्व गोष्टी शक्य झाल्या कारण आम्ही प्रयत्न करत होतो.
मी तुम्हाला एक छोटीशी गोष्ट सांगत आहे.
त्यानंतर, मी विषय सुरू करेन.
जुन्या काळी लोक कोणावर तरी हल्ले करायचे.
ते भाला घेऊन यायचे.
ते भाल्याने हल्ला करायचे.
भाल्यानंतर त्यांनी धनुष्यबाणाचा शोध लावला.
धनुष्यबाणानंतर त्यांनी तलवारींचा शोध लावला.
तलवारींनंतर त्यांनी बंदुकांचा शोध लावला.
त्यांनी रायफलचा शोध लावला.
त्यांनी तोफांचा शोध लावला.
आणि आज क्षेपणास्त्रांचे युग सुरू आहे.
अण्वस्त्रांचे युग सुरू आहे.
तुम्हाला काही करण्याची गरज नाही.
तुम्हाला फक्त तुमच्या शत्रूचे नाव आणि त्याचे ठिकाण टाकावे
लागेल.
तिथे बॉम्बचा स्फोट होईल. हेच चालू आहे.
हेच चालू आहे.
तुम्हाला फक्त तुमच्या शत्रूचे नाव आणि त्याचे ठिकाण टाकावे
लागेल.
तिथे बॉम्बचा स्फोट होईल.
काय होत आहे?
हा शोध आहे की नाही?
यात काही परिष्करण आहे का?
ज्या व्यक्तीने सुरवातीला फक्त स्वतःला वाचवण्यासाठी भाला
बनवला, समोरून हल्ला होऊ नये म्हणून त्याने भाला बनवला असावा.
त्यावेळेस तो किती पुढे जाईल याचा विचार केला नसावा.
तेव्हा ते अण्वस्त्र बनेल असा विचार त्यांनी केला नसेल.
त्यावेळी त्याने फक्त स्वतःला वाचवण्यासाठी एक गोष्ट केली.
सर, आम्हीही तेच करतोय.
यावेळी, एखादी व्यक्ती कोठून पोहोचेल हे आम्हाला माहित नाही.
मी कुठे पोहोचणार आणि तू कुठे पोहोचणार हे कुणालाच माहीत नाही.
सध्या, आम्ही फक्त गोष्टी समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहोत.
आम्ही गोष्टी समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहोत.
जीएसटी नेमका काय होता हे पाहण्याचा आमचा प्रयत्न आहे.
हे काय आहे?
त्याच्या तरतुदी काय आहेत?
सध्या, आम्ही फक्त हे करत आहोत.
आपण त्या भाल्याच्या अवस्थेत आहोत.
पण इथून या वर्गाचा फायदा घेऊन कुठून तरी मूल पोचण्याची
शक्यता आहे.
आणि ज्याला काही करायचे नाही, तो लवकर झोपेल, तो आज झोपेल,
त्याला उद्या पश्चाताप होईल, तो उद्या रडेल.
सर, मी तुम्हाला सांगतो, जर तुम्हाला रस्ता दिसत नसेल तर तो
पूर्ण अंधार आहे.
जिथपर्यंत तुम्हाला प्रकाश दिसतो तिथं आधी जा.
तुम्हाला जे समजेल ते आधी तिथे जा.
त्यापुढचा मार्ग तुम्हाला सापडेल.
तुम्हाला काही समजत नसेल, पण तुम्हाला एखादी ठिणगी दिसत असेल,
तर त्या ठिणगीची दिशा धरा आणि चालत राहा.
त्यापुढचा मार्ग तुम्हाला सापडेल.
इथून विचार करू नका.
ज्याने भाला बनवला त्याला 2000 वर्षांपूर्वी वाटले नव्हते की
तो अण्वस्त्रांपर्यंत पोहोचेल.
सचिन तेंडुलकर जेव्हा खेळू लागला किंवा रस्त्यावर खेळू लागला
तेव्हा तो क्रिकेटचा देव होईल असे वाटले नव्हते.
त्यावेळी कोणी विचार करत नाही.
तुम्ही आता त्याचा अभ्यास करत आहात.
काही लोक त्याचा अभ्यास करून व्यावहारिक जीवनात अमलात आणतील.
ते जीएसटीच्या ठिकाणी काम करतील.
कदाचित 10-15 वर्षांनी ते कुठे जातील?
कोणालाच काही कळत नाही.
आम्ही आमच्या 20 च्या दशकात आहोत.
ही अशी अवस्था आहे जेव्हा आपण फक्त कठोर परिश्रम करू शकतो.
आम्ही पुढे निकाल पाहू शकत नाही.
आपण कुठे पोहोचू हे माहीत नाही.
त्या भाल्याचा आविष्कार करा.
बाकी कशाची गरज नाही.
विषय रिव्हर्स चार्ज मेकॅनिझमचा आहे.
मी तुम्हाला पुरवठ्याच्या वेळेत रिव्हर्स चार्ज यंत्रणेबद्दल
सांगितले आहे.
रिव्हर्स चार्जमध्ये, सर्वकाही उलटे होते.
मला असे म्हणायचे आहे की, एक पुरवठादार आहे, जो एक शर्ट रु.
1000 ला विकतो.
जीएसटी 200 रुपये असल्यास, पुरवठादार शर्टसाठी 1200 रुपये आणि
जीएसटीसाठी 200 रुपये आकारतो.
आणि ते 200 रुपये पुरवठादाराने गोळा केले आणि सरकार जमा केले.
तो तुमच्याकडून गोळा करून सरकारकडे जमा करतो.
तुम्ही पैसे देत आहात पण तो जमा करत आहे.
ते जमा करणे ही त्याची जबाबदारी आहे.
हे पुरवठादाराचे दायित्व आहे.
पुरवठादाराला जीएसटीमध्ये नोंदणी घ्यावी लागेल.
त्याला जीएसटी रिटर्न भरावे लागेल.
हा जीएसटीचा सर्वसाधारण नियम आहे.
पुरवठादाराची जबाबदारी असते.
परंतु काही प्रकरणांमध्ये, सरकारने जबाबदारी स्वीकारणाऱ्यावर
हलवली.
जी चांगली गोष्ट चालली होती, ती सरकारने उलटवली.
मला उलटे म्हणायचे आहे, जी व्यक्ती शर्ट खरेदी करेल, जी
व्यक्ती शर्ट खरेदी करेल, त्याची स्वतः जीएसटी नोंदणी
घेण्याची जबाबदारी आहे.
जी व्यक्ती शर्ट खरेदी करेल, त्याच्याकडे जीएसटी रिटर्न जमा
करण्याची जबाबदारी आहे.
आणि जो व्यक्ती शर्ट विकत घेईल, त्याची 200 रुपये कर जमा
करण्याची जबाबदारी आहे.
संपूर्ण तरतूद उलटली आहे.
याला रिव्हर्स चार्ज मेकॅनिझम म्हणतात.
प्राप्तकर्त्याकडे सर्व गोष्टी करण्याची जबाबदारी आहे.
मुलीच्या वडिलांचे लग्न झाल्यावर पुरवठादार सर्व
जबाबदाऱ्यांपासून मुक्त होतो.
तो त्याच्या जबाबदाऱ्यांपासून मुक्त आहे.
हा रिव्हर्स चार्ज मेकॅनिझमचा मुद्दा आहे.
अशी दोन प्रकरणे आहेत.
सरकारने दोन कलमे केली आहेत.
सरकारने तुम्हाला सहज सांगितले आहे की तुम्ही कोणत्या वस्तू
किंवा सेवांचा पुरवठा करता तेव्हा जबाबदारी स्वीकारणाऱ्यावर
जाते.
हे पहिले प्रकरण आहे.
सरकारने तुम्हाला आधीच सांगितले आहे की तुम्ही या वस्तू विका
किंवा या सेवा द्या, मग तुम्ही रिव्हर्स चार्ज मेकॅनिझममध्ये
पडाल.
प्राप्तकर्ता कर भरण्यास जबाबदार असेल.
दुसऱ्या सरकारने तुम्हाला सांगितले आहे की जर तुम्ही
नोंदणीकृत व्यक्ती असाल आणि तुम्ही नोंदणी नसलेल्या
व्यक्तीकडून वस्तू विकत घेतल्यास,
मी काय म्हणतोय?
तुम्ही जीएसटीमध्ये नोंदणी केली आहे.
तुम्ही व्यापारी आहात.
तुम्ही GST मध्ये राहता आणि GST मध्ये काम करता.
तुम्ही नोंदणी केली आहे.
व्यापारी काय करतो?
तो वस्तू खरेदी करतो आणि विकतो.
तुम्ही जीएसटीमध्ये नोंदणीकृत नसलेल्या अनोंदणीकृत
व्यक्तीकडून वस्तू खरेदी करत असल्यास, तुम्ही नोंदणी नसलेल्या
व्यक्तीकडून वस्तू खरेदी करत असाल, तर तुम्ही खरेदीवर कर
भरण्याची जबाबदारी तुमची आहे.
ती व्यक्ती कर भरणार नाही.
तो कर कसा भरणार?
त्याने नोंदणीही केलेली नाही.
एकप्रकारे सरकार नोंदणी न करणाऱ्या लोकांना त्यांच्याकडून
वस्तू खरेदी न करण्यासाठी परावृत्त करत आहे.
कारण विनाकारण तुमच्यावर भार टाकला जात आहे.
तुम्ही वस्तू खरेदी करत आहात.
तुम्ही खरेदीचे तपशील दर्शवाल
जीएसटीमध्ये नोंदणी केलेल्या व्यक्तीकडून वस्तू खरेदी करणे
चांगले.
जा आणि थेट जीएसटी भरा.
तो कर भरेल.
विनाकारण तुमच्यावर भार टाकला जात आहे.
सरकार अशा लोकांना परावृत्त करत आहे.
जर एखाद्या अनोंदणीकृत व्यक्तीने जीएसटीमध्ये नोंदणी केली
नसेल, तर समजा एक गरीब व्यक्ती स्टॉल लावतो.
असे अनेक व्यावसायिक आहेत ज्यांना स्टॉल लावलेल्या ठिकाणाहून
कच्चा माल मिळतो.
स्टॉल मालकाने जीएसटीमध्ये नोंदणी केलेली नाही.
तो गरीब माणूस आहे.
तो जीएसटी भरणार का?
तो अनुपालन कार्यालयात जाईल का?
त्याला अनुपालन कार्यालयात जावे लागेल का?
तो नोंदणीकृत नसलेला व्यक्ती आहे.
आणि मी एक व्यापारी आहे जिथे मी एक अनोंदणीकृत व्यक्ती आहे जो
रेडिओवर माझा माल विकतो.
मी त्या व्यक्तीकडून खरेदी करत असल्याने सरकारचा महसूल बुडाला
आहे.
तो नोंदणीकृत नसलेला व्यक्ती आहे.
जेव्हा तो नोंदणीकृत नसेल तेव्हा त्यावर जीएसटी लागणार नाही.
सरकारचा महसूल बुडत होता.
जो महसूल यायला हवा होता, तो तुमचा विषय आहे.
तुम्ही नोंदणी नसलेल्या व्यक्तीकडून खरेदी करत आहात.
जो कर भरायला हवा होता, तो तुम्ही भरा.
हा रिव्हर्स चार्ज मेकॅनिझमचा मुद्दा आहे.
चला एक एक करून समजून घेण्याचा प्रयत्न करूया.
काय म्हणते?
रिव्हर्स चार्ज यंत्रणा.
रिव्हर्स चार्ज म्हणजे कर भरण्याची जबाबदारी पुरवठादाराऐवजी
वस्तू किंवा सेवांचा पुरवठा करणार्‍या प्राप्तकर्त्यावर आहे.
मालाच्या अधिसूचित श्रेणीचे.
जीएसटी अप्रत्यक्ष कर असल्याने, हे तत्त्व जीएसटीसाठी चांगले
आहे.
सामान्य बाबतीत, जीएसटी जमा करण्याची आणि त्याचे पालन
करण्याची जबाबदारी, पुरवठादारावर असलेली सामान्य जबाबदारी, जी
तो ग्राहकाकडून जीएसटी वसूल करू शकतो. मात्र तो स्वत: जमा
करावा लागतो.
पण रिव्हर्स चार्जमध्ये काय होते? हे दायित्व ग्राहकावर बदलते.
रिव्हर्स चार्जमध्ये दोन बिंदू आहेत.
प्रथम परिस्थिती म्हणते, मध्ये
वस्तू आणि सेवांच्या निर्दिष्ट श्रेणीच्या पुरवठ्याचे प्रकरण.
जर एखाद्या नोंदणीकृत व्यक्तीने देखील वस्तू आणि सेवांचा
पुरवठा केला, तर खरेदीदारावरही तरतुदी लादल्या जातील.
अशा काही वस्तू आणि सेवा आहेत.
म्हणून, ते येथे निर्दिष्ट केले आहेत.
दुस-या परिस्थितीत, जर तुम्ही नोंदणी नसलेल्या व्यक्तीकडून
वस्तू विकत घेतल्यास, वस्तू आणि सेवांची काही विशिष्ट श्रेणी
असते.
जर तुम्ही नोंदणी नसलेल्या व्यक्तीकडून खरेदी केली तर तुम्ही
आणि जर तुम्ही नोंदणीकृत असाल तर जबाबदारी तुमच्यावर लादली
जाते.
रिव्हर्स चार्जमध्ये काय होते ते पाहण्याचा प्रयत्न करूया.
उलट चार्ज मध्ये,
तुमच्यावर 13 महिन्यांसाठी GST असेल, परंतु तुम्हाला 50
वर्षांसाठी 15 महिन्यांसाठी GST मिळेल.
जर तू
मग वस्तू काय आहेत, सेवा कोणत्या आहेत ज्यासाठी मी नोंदणीकृत
पुरवठादार असलो तरीही, जरी मी नोंदणीकृत पुरवठादार असलो,
तरीही माझ्या कर भरण्याची जबाबदारी ग्राहकाची असेल.
मग वस्तू काय आहेत, सेवा काय आहेत?
इकडे ये.
ही वस्तूंची यादी आहे.
काय माल आहे?
रोख युनिट.
बिडी रॅपर की पटणे, तांबकू की पाटणे, कच्चा कापूस.
चिखे ना, कृषी रेशमी धागा, रेशम का धागा ये सारी जीज वोटी ये,
उपयोगित वाहन आगरा है, तो अगर आप सप्लाय करते हो, आप सप्लायर
हो, रजिस्ट्रेशन आपने लिया हुआ है और आप सप्लाई कर रहे है
किसी भी वक्ती को, वक्ती की जिम्मेदारी आयेगी की वो ही इसके
ओपर कर थेट सरकार को जा के जमा करे थेट वो अपना रिटर्न
चला सेवांबद्दल बोलूया.
सेवा काय आहेत?
नोंदणीकृत व्यक्ती सेवा देत असेल, पुरवठादार नोंदणीकृत असला
तरी त्याची जबाबदारी नाही.
पुरवठादार नोंदणीकृत असला तरी, ज्या व्यक्तीला सेवा मिळत
असेल, तो थेट जाऊन सरकारला कर भरेल.
सर्व प्रथम, माल वाहतूक एजन्सी.
तो माल वाहतुकीसाठी जबाबदार आहे.
उदाहरणार्थ, तुम्ही टेम्पो पाहिला असेल.
तुम्ही छोटे ट्रक पाहिले असतील.
ते काय आहेत?
ते मालाच्या वाहतुकीसाठी जबाबदार आहेत.
त्यात एखादी वस्तू अडकली तर ती एका ठिकाणाहून दुसरीकडे हलवतात.
माल वाहतुकीची जबाबदारी ट्रकचालकांवर असते.
ते सर्व कंपन्या आणि कारखान्यांमध्ये काम करतात.
तर, माल वाहतूक करणारी व्यक्ती पुरवठादार आहे.
तो असा पुरवठादार आहे जो माल वाहतूक सेवा प्रदान करतो.
हे उदाहरण पहा.
जर तुम्हाला समजत नसेल तर मी तुम्हाला एक चित्र दाखवतो
जेणेकरून मुद्दा स्पष्ट होईल.
हे पहा.
टेम्पो ट्रक काय आहेत?
हे पहा.
आपण ते पाहू शकता?
आपण हे मागे पाहू शकता?
आता हा माल वाहतूक करणारा माणूस आहे.
समजा मी या ट्रकचा मालक आहे.
आणि मी काही विशिष्ट लोकांना या वाहतूक सेवा पुरवत आहे.
अशावेळी जीएसटी जमा करण्यासाठी मला जबाबदार धरले जाणार नाही.
त्याची जबाबदारी अन्य पक्षाची असेल.
आता ते इतर लोक कोण आहेत हे पाहण्याचा प्रयत्न करूया.
आता, आम्हाला माहित आहे की मी माल वाहतूक एजंट आहे.
हे माझे ट्रक आहेत.
मी सेवा देत आहे.
इतर पक्ष कोण आहेत?
मी या सेवा कोणाला देत आहे? हे पहा.
मी या सेवा कोणाला देत आहे?
मी एका कारखान्याला या सेवा देत आहे.
मी एका कारखान्याला वाहतूक सेवा देत आहे.
मी एका सोसायटीला या सेवा देत आहे.
मी या सेवा एका सहकारी संस्थेला देत आहे.
जीएसटीमध्ये नोंदणी केलेल्या व्यक्तीला मी या सेवा देत आहे.
मी या सेवा एका कंपनीला देत आहे.
किंवा मी या सेवा भागीदारी फर्मला देत आहे.
किंवा प्रासंगिक करपात्र व्यक्ती.
एक प्रकारे पाहूया.
तुमच्या आणि माझ्यासारखे लोक जे नोंदणीकृत नाहीत.
अंतिम ग्राहक कोण आहेत.
ज्यांचा जीएसटीशी काहीही संबंध नाही.
जीएसटीमध्ये समाविष्ट असलेला कोणताही व्यवसाय आम्ही करत नाही.
तुम्ही विद्यार्थी आहात. मी पण एक विद्यार्थी आहे.
किंवा उदाहरणार्थ, मी एक पगारदार व्यक्ती आहे.
मी GST भरत नाही.
जर हा ट्रक चालक मला सेवा देणार असेल तर जीएसटीमध्ये काय
समाविष्ट आहे?
समजा मला माझे घर शिफ्ट करायचे आहे.
मी मुंबईत राहतो.
आणि मला पुण्यात नोकरी मिळाली.
आणि मला पुण्याला शिफ्ट व्हायचं आहे.
म्हणून मी ट्रक ड्रायव्हरला फोन केला.
मी माल वाहतूक एजंटला फोन केला.
ट्रक ड्रायव्हर माझ्या घराच्या दारात उभा होता.
त्याने सगळा माल चढवला.
तो पुण्याला घेऊन गेला.
आणि तिथे उतरवले.
तर, माझे प्रकरण येथे कव्हर केले जात आहे का?
सर, माझे प्रकरण येथे कव्हर केले जात नाही.
माझ्या बाबतीत काय समाविष्ट आहे, आम्ही नंतर चर्चा करू.
त्याला जीएसटीमध्ये सूट आहे.
त्याला जीएसटी भरावा लागत नाही.
मी अंतिम ग्राहक आहे.
पण त्या सर्व सेवा तो कारखान्यातील कामगाराला देईल.
कारखान्याचा कामगार म्हणतो, एक काम करा.
हा माझा कारखाना आहे.
एक ट्रक घ्या.
ट्रकमध्ये माल भरावा.
आणि कारखान्यातून माझ्या शोरूममध्ये माल आणा.
जर त्याने त्या सेवा पुरवल्या तर, जर त्याने भागीदारी फर्मला
सेवा पुरवल्या, जर त्याने एखाद्या कंपनीला सेवा दिल्या, तर ते
रिव्हर्स चार्जमध्ये समाविष्ट केले जाईल.
अशावेळी, भागीदारी फर्म, कंपनी, थेट सरकारकडे जाऊन कर भरण्यास
जबाबदार असेल.
हा मुद्दा आहे सर.
आणि यामध्ये कोणता दर लागू होणार?
सर, हा दर लागू होईल
5% च्या.
जीएसटीचा दर ५ टक्के असेल.
आता पुढच्याकडे येऊ.
तुम्हाला गोष्टी हळूहळू समजत आहेत का?
वकिलांची सेवा पहा.
वकिलांच्या सेवा आहेत.
वकील सेवा देत आहेत.
वरिष्ठ अधिवक्त्यासह वैयक्तिक वकिलाद्वारे प्रदान केलेली सेवा.
उदाहरणार्थ, वैयक्तिक वकील कोण होता?
जॉली एलएलबी.
आणि त्या चित्रपटात ज्येष्ठ वकील कोण होते?
राजपाल होता का?
त्याचे नाव काय होते?
राजपाल होता का?
बोमन इराणी.
ते ज्येष्ठ वकील झाले.
आणि जॉली एलएलबी, अर्शद वारसी, आमचे वैयक्तिक वकील होते.
आता ते देत असलेल्या या सेवा,
या सेवा ते देत आहेत, या सेवा कोणाला देत आहेत?
या सेवा करपात्र प्रदेशात असलेल्या व्यावसायिक घटकाला
पुरविल्या गेल्या असल्यास,
जर या सर्व सेवा एखाद्या व्यावसायिक घटकाला पुरवल्या गेल्या
असतील, तर त्या बाबतीत,
त्यांना कर भरावा लागणार नाही.
जीएसटी वकिलांना जबाबदार राहणार नाही.
अशा परिस्थितीत, व्यवसाय संस्था,
जी कंपनी तुमच्याकडून सेवा घेत आहे,
ते कंपनीवर उत्तरदायी आहे की ती जाऊन त्याचा GST जमा करेल.
तुमच्याकडून जी सेवा घेतली आहे, त्यावर जीएसटी जमा केला जाईल.
हा मुद्दा आहे.
पुढे या.
लवाद न्यायाधिकरणाद्वारे पुरवलेल्या सेवा.
हीच गोष्ट आहे.
ती कायदेशीर बाब आहे.
जर लवाद न्यायाधिकरण एखाद्या व्यावसायिक घटकाला सेवा प्रदान
करेल, तर त्या प्रकरणात, लवाद न्यायाधिकरणाला कोणताही कर वसूल
करावा लागणार नाही.
ती एक व्यावसायिक संस्था आहे.
लवाद न्यायाधिकरणाकडे ते जातील आणि कर थेट सरकारकडे जमा करतील.
याच प्रकारची प्रायोजकत्व आहे.
प्रायोजक असल्यास, जाहिरातींच्या सेवा आहेत, जर प्रायोजक
कोणत्याही संस्थेला सेवा प्रदान करतात, तर जीएसटी जमा करण्यास
कंपनी जबाबदार असेल.
पाचव्या बिंदूवर धरा.
मी ते स्वतंत्रपणे समजावून सांगेन.
सहाव्या मुद्द्यावर या.
एका कंपनीचे संचालक आहेत.
एका कंपनीचे संचालक आहेत
आणि तो कंपनीला काही सेवा देत आहे.
कृपया हे समजून घ्या.
दोन गोष्टी आहेत.
एका कंपनीचे संचालक आहेत.
प्रथम, आपण एखाद्या कंपनीचे संचालक असाल तर आपण पगार घेत आहात
असे नाही.
तुम्ही पगाराच्या आधारावर आहात.
कारण जर तो पगारावर असेल तर
जर तो पगाराच्या आधारावर असेल, तर तो नियोक्ता आणि कर्मचारी
यांच्यातील संबंधांमध्ये समाविष्ट केला जाईल.
पुरवठ्याच्या प्रकरणामध्ये आम्ही हे आधीच शेड्युल 3 मध्ये
वाचले आहे.
की जिथे नियोक्ता आणि कर्मचारी यांच्यात संबंध असेल तिथे तो
पुरवठा स्वीकारला जाणार नाही.
अशा परिस्थितीत, जीएसटीचा समावेश होणार नाही.
पण इथे दुसरी गोष्ट घडत आहे.
सल्लागार म्हणून त्याला दाखवले जात आहे.
संचालकपदाची फी दिली आहे.
TDS 194J मध्ये, व्यावसायिक मध्ये कापला जातो.
तो पगाराच्या आधारावर नाही.
त्याला व्यावसायिक फी दिली जाते.
जेव्हा तुम्ही हिशोबाचे पुस्तक बनवता, तेव्हा खात्री करा की
कंपनीचा संचालक एकतर व्यावसायिक फी किंवा पगाराच्या आधारावर
आहे.
जर तो पगाराच्या आधारावर असेल तर त्याला येथे संरक्षण दिले
जाणार नाही.
होय, जर त्याला व्यावसायिक फी मिळत असेल,
की तुम्ही बोर्डाच्या मीटिंगला गेलात, काही कन्सल्टन्सी दिलीत
तर इतकी फी.
या प्रकारचे शुल्क इ.
जे TDS 194J मध्ये समाविष्ट आहे, जे पगाराच्या भागामध्ये
समाविष्ट नाही,
ते येथे कव्हर केले जाईल.
त्यामुळे जर त्या संचालकाने कंपनीला सेवा दिली, तर संचालकावर
कोणतीही जबाबदारी नाही की तो त्याच्या चलनात जीएसटी दाखवेल.
जीएसटी कितीही आकारावा लागेल, त्याची जबाबदारी कंपनीवर असेल.
या प्रकरणात दिग्दर्शकावर कोणतीही जबाबदारी नाही.
असा विमा एजंट,
विमा एजंट, जर त्याने विमा कंपनीला सेवा दिली तर,
अनेक विमा एजंट आहेत, काही नोंदणीकृत असतील तर काही नोंदणीकृत
नसतील.
तो अजूनही नोंदणीकृत लोकांबद्दल बोलतो.
तो विमा एजंट आहे, जरी त्याने नोंदणी केली असली तरी,
विमा एजंट काय करतो?
तो ग्राहकाला कंपनी देतो.
वेगवेगळ्या ठिकाणी, विमा एजंट काय करतो? तो लोकांच्या घरी
जातो.
तो लोकांच्या घरी जाऊन त्यांना सांगतो की जीवन खूप धोक्याचे
आहे.
तू अजून जिवंत आहेस.
तुम्ही नसाल तर तुमच्या बायको आणि मुलांचे काय होईल?
ती व्यक्ती तुम्हाला इतकी घाबरवते की तुम्हीच घाबरू लागतात.
तुम्ही बाल्कनीत गेल्यावरही थरथर कापता.
ते तुम्हाला खूप घाबरवतात.
विमा एजंट कोणती सेवा पुरवतो?
मुळात तो क्लायंटला आकर्षित करतो.
ग्राहकाने त्याच्याकडून विमा पॉलिसी घ्यावी.
तो कंपनीकडून पॉलिसी घेईल.
पण एजंटला काय मिळणार?
जो ग्राहक कंपनीकडून विमा घेतो, त्याला कमिशन मिळेल.
क्लायंट कंपनीला ज्या सेवा देत आहे, ही सेवा रिव्हर्स चार्ज
मेकॅनिझममध्ये समाविष्ट आहे.
त्यावर जीएसटी कंपनी भरणार आहे.
या प्रकरणात एजंटची कोणतीही जबाबदारी नाही.
हे स्पष्ट आहे का?
मुद्दा सोपा आहे.
तसं काही नाही.
कोणताही रिकव्हरी एजंट नाही.
तो रिकव्हरी एजंट आहे असे तुम्हाला वाटते का?
तुम्ही तो चित्रपट पाहिला का?
लागे राव मुन्ना भाई.
मुन्ना भाईची दुसरी आवृत्ती.
त्या चित्रपटात बबमणी राणीचा प्रमुख कोण होता?
तो रिकव्हरी एजंट होता का?
त्याने घर रिकामे केले का?
विद्या बालाने घर सोडले का?
संजय दत्तचा EMI हा चित्रपट तुम्ही पाहिलाच असेल.
त्या सिनेमात तो रिकव्हरी एजन्सीही चालवत असे.
पुनर्प्राप्ती एजंट म्हणजे काय?
बँक एखाद्याला कर्ज देते.
समजा, त्याने कुणाला 10 लाख किंवा 1 कोटी कर्ज दिले.
बँकेने गृहकर्ज दिले.
आता ती व्यक्ती काय करत आहे?
त्याच्यावर गृहकर्ज आहे.
त्याने हप्ते देणे बंद केले.
बँकेने त्याला स्मरणपत्रे पाठवली.
बँक त्याला 1, 2, 3 वर्षे स्मरणपत्रे पाठवत राहिली.
पण ती व्यक्ती निर्लज्ज होती.
त्यांनी कोणताही हप्ता दिला नाही.
आता तोट्यात गेल्यावर बँकेकडे कोणता पर्याय आहे?
त्याच्याकडून घर रिकामे करण्यासाठी.
आणि घर विकून त्याचे पैसे वसूल केले.
आता बँकेचा मालक त्याला मारहाण करण्यासाठी कोट घालणार आहे.
किंवा त्याने रिकव्हरी एजंट नेमला असावा.
त्याने एखाद्या बाह्य पुनर्प्राप्ती एजन्सीला नियुक्त केले
असावे.
या कामासाठी त्याने गुंड नेमले असावेत.
अर्थात, होय.
आता रिकव्हरी एजंट बेल वाजवेल.
तो त्याला थेट विचारेल,
तुम्हाला हे कर्ज द्यायचे आहे की नाही?
ती व्यक्ती म्हणेल,
नाही, तुम्हाला पाहिजे ते करू शकता.
पुनर्प्राप्ती एजंट बंदूक दाखवेल.
ग्राहक म्हणेल,
ठीक आहे, मी घर सोडतो.
आता पुनर्प्राप्ती एजंट,
तो बँकेला कोणती सेवा देत आहे?
तो पुनर्प्राप्ती सेवा देत आहे.
त्यामुळे रिकव्हरी एजंट स्वतः जीएसटी आकारणार का?
त्याला जीएसटी गोळा करण्याचा अधिकार आहे का?
बँकेतून? नाही सर.
या प्रकरणात, बँक थेट जीएसटी जमा करेल.
ठीक आहे, सर.
चला पुढच्याकडे जाऊया.
संगीतकाराकडून सेवांचा पुरवठा,
छायाचित्रकार,
कलाकार, हस्तांतरणाच्या मार्गाने
किंवा वापरण्यास परवानगी देणे
कॉपीराइट.
संगीत कार्य, कलात्मक कार्याशी संबंधित
एका संगीत कंपनीकडे.
आपण स्वारस्य असल्यास
मनोरंजन उद्योग,
मग काय होते,
साधारणपणे जर एखादी व्यक्ती गाणे बनवते,
जसे तुम्ही जुबीन नौटियाल बद्दल ऐकले असेल.
आजच्या तारखेत तो खूप प्रसिद्ध गायक बनला आहे.
तो प्रसिद्ध झाला आहे.
तो अरमान मलिक आहे.
तो आपल्या संगीत उद्योगातील एक उगवता तारा आहे.
मग तो काय करतो?
पहिली पायरी कोणती?
तो एक गाणे रेकॉर्ड करतो.
आता गाणे रेकॉर्ड केल्यानंतर तो काय करणार?
एक सीडी बनवली आहे.
त्यांनी ते गाणे घातले आहे.
आता मी काय करू?
ते गाणं मी आयुष्यभर ऐकावं का?
मी फक्त त्या गाण्याचा ग्राहक आहे का?
मी गाडीत गेलो तर,
मी माझे स्वतःचे गाणे ऐकावे?
की हे गाणे बाजारात विकावे?
मी भविष्यात माझे गाणे विकावे का?
अशावेळी मी काय करणार आहे
मी वेगवेगळ्या संगीत कंपन्यांमध्ये फिरेन.
म्युझिक कंपनी आहे का ते बघेन
ते माझे गाणे विकत घेते.
संगीत कंपनी माझे गाणे विकत घेऊ शकते का?
जर तुम्ही जुबीन नौटियाल पाहिला असेल,
त्याची सर्व गाणी T-Series ने विकत घेतली आहेत.
जर तुम्ही त्याचे कोणतेही गाणे पाहिले असेल तर
तुम्ही कोणत्याही गाण्याचा ट्रेलर पाहिल्यास, तुम्हाला खाली
लिहिलेली टी-सिरीज दिसेल.
त्यामुळे मुळात, त्याने त्याचे सर्व कॉपीराइट हक्क त्याच्या
संगीत कंपनीला विकले आहेत.
त्याने त्याचे सर्व कॉपीराइट हक्क त्याच्या संगीत कंपनीला
विकले आहेत.
त्यामुळे आता तो देत असलेल्या सेवा, कॉपीराइटचे हस्तांतरण,
अमूर्त मालमत्तेचे हस्तांतरण,
आता तो कंपनीला ज्या सेवा देत आहे, त्या बाबतीत, जीएसटी वसूल
करण्यासाठी कोणतेही दायित्व राहणार नाही.
जीएसटी थेट सरकारकडे जमा करण्याची जबाबदारी संगीत कंपनी,
टी-सिरीजची आहे.
हा मुद्दा आहे.
हाच मुद्दा लेखकाने मांडला आहे.
जे लोक पुस्तके लिहितात, जसे की चेतन भगत, एक अतिशय प्रसिद्ध
लेखक, किंवा अमिश, त्यांनी रावण, सीता आणि भगवान राम
यांच्यावर बरीच पुस्तके लिहिली आहेत.
त्यांनी भगवान शिवावर बरीच पुस्तके लिहिली आहेत.
मग हे लेखक काय करतात?
प्रथम ते पुस्तके लिहितात.
पुस्तक लिहून झाल्यावर ते पुस्तक घरी ठेवेन असं नाही.
मला ते विकण्यासाठी बाजारात जावे लागेल.
समजा माझ्याकडे संपर्क नाहीत.
मग मी काय करणार?
मी प्रकाशकाचा शोध घेईन.
मी प्रकाशकाचा शोध घेईन आणि त्याला सांगेन की ही माझ्या
पुस्तकाची प्रत आहे.
तुम्ही ते वाचू शकता.
जर तुम्हाला ते आवडत असेल, जर तुम्हाला वाटत असेल की त्यात
शक्ती आहे, तर तुम्ही ती प्रकाशित करून बाजारात विकू शकता.
एकतर मी तुम्हाला सर्व हक्क विकून टाकेन, की तुम्ही ही प्रत
10 लाखांना ठेवू शकता किंवा तुम्ही मला काही रॉयल्टी देऊ शकता.
या प्रकरणात, तो काय करत आहे?
त्याने सर्व हक्क विकले आहेत.
मी पुस्तक लिहिले,
मी प्रकाशकाकडे गेलो, तुम्ही ते वाचू शकता.
वाचून समजलं तर सांगा.
प्रकाशकाने तीन दिवसांत पुस्तक पूर्ण केले.
आणि तो म्हणाला, तुझे पुस्तक खूप चांगले आहे.
मला सर्व अधिकार राखायचे आहेत.
तेव्हा मी म्हणेन, एक काम करा, मला 10 लाख द्या.
मला 10 लाख द्या.
आणि एक काम करा, आजपासून ते पुस्तक तुमचे आहे.
आता तुम्ही कितीही प्रती विकल्या तरी सर्व पैसे तुमच्याकडे
येतील.
मला माझे 10 लाख आधीच मिळाले आहेत.
आता तो सेवा देत आहे.
या लेखकाने, या पुस्तकाचे कॉपीराइट हस्तांतरित केले.
अमूर्त मालमत्तेचे हस्तांतरण.
आता तो देत असलेल्या सेवा, हे देखील रिव्हर्स चार्जमध्ये
समाविष्ट आहे.
यावर जो काही कर असेल तो प्रकाशक भरेल.
प्रकाशन कंपनी जाऊन थेट जीएसटी पोर्टलवर कर जमा करेल.
या प्रकरणात लेखकाची कोणतीही जबाबदारी नाही.
होय, लेखक, जर त्याला कर थेट जमा करायचा असेल तर, होय, त्याचे
स्वागत आहे.
त्याला थेट जीएसटीमध्ये नोंदणी करावी लागेल.
प्रथम तो स्वतःची नोंदणी करेल.
त्यानंतर, सर्व तरतुदींचे पालन करा, असे लिहिले आहे.
सर्व तरतुदींचे पालन करा कारण ते पुरवठ्याच्या संबंधात कर
भरण्यास जबाबदार असलेल्या व्यक्तीला लागू होतात.
आणि तो एक वर्षाच्या आत हा पर्याय मागे घेऊ शकत नाही.
मी आणखी एक घोषणा देईन.
हे साधे मुद्दे आहेत.
खास काही नाही.
देखरेख समितीचे सदस्य आरबीआयला सेवा देत आहेत.
त्यामुळे RBI त्यांच्यावर फक्त कर जमा करेल.
हे थेट विक्री करणारे एजंट आहेत.
ते बँकांना सेवा देत आहेत.
विक्री एजंट.
ते कमिशन तत्त्वावर आहेत.
मला एखादे उत्पादन बाजारात विकायचे असेल, नवीन क्रेडिट कार्ड
आले असेल, किंवा नवीन कर्जाची सुविधा आली असेल, किंवा नवीन
ओव्हरड्राफ्टची सुविधा आली असेल तर त्यांना वेगवेगळ्या
लोकांना जाऊन समजावून सांगावे लागेल.
त्यांना ते उत्पादन विकावे लागेल.
त्यात माझे कमिशन, मी तुम्हाला देत असलेल्या सेवा, अशावेळी
जीएसटीचे दायित्व काय?
डायरेक्ट सेलिंग एजंटला काही करण्याची गरज नाही.
तो फक्त एक बीजक वाढवेल.
त्यावर जो काही जीएसटी आकारला जाईल, तो बँकेकडून जमा केला
जाईल.
बँक थेट जाऊन जीएसटी पोर्टलवर जमा करेल.
डायरेक्ट सेलिंग एजंटचे कोणतेही दायित्व नाही.
बिझनेस फॅसिलिटेटर, जो बिझनेस आणतो, मध्यस्थ असतात, त्यांना
बँकिंग कंपनीला सेवा द्यावी लागते.
अशा परिस्थितीतही जबाबदारी बँकिंग कंपनीची असेल.
बिझनेस करस्पॉन्डंट्सचे एजंट आहेत.
ते व्यावसायिक वार्ताहरांना सेवा देतात.
त्या बाबतीत देखील, उत्तरदायित्व व्यावसायिक वार्ताहरांचे
असेल.
सुरक्षा सेवा.
अंगरक्षक सेवा.
आता, अंगरक्षक सेवा, ते देत असलेल्या सुरक्षा सेवा, या सेवा,
एखाद्या व्यक्तीने नोंदणीकृत व्यक्तीला या सेवा दिल्या तर
कोणीही नोंदणीकृत व्यक्ती होऊ शकते.
नोंदणीकृत व्यक्ती रिलायन्स इंडस्ट्रीज लिमिटेडची असू शकते.
नोंदणीकृत व्यक्ती चित्रपट स्टार देखील असू शकते.
तो ज्या सेवा देत आहे, त्याच्या सेवा जीएसटीमध्ये समाविष्ट
आहेत.
आणि तो एक फिल्मस्टार आहे.
सलमान खानच घ्या.
त्याचा अंगरक्षक असतो.
त्याचे नाव काय?
त्याच्या अंगरक्षकाचे नाव काय?
मला त्याच्या अंगरक्षकाबद्दल सांगा.
त्याच्या अंगरक्षकाचे नाव आहे, कोणीतरी मला सांगितले आहे,
शेरा.
मी तुला दिवसभर हे करायला लावीन.
तुम्हाला बॉडीगार्ड्सची नावेही माहीत आहेत.
आता हा शेरा, हा शेरा, त्याची स्वतःची कंपनी असू शकते.
त्याची स्वतःची कंपनी असू शकते.
आणि ती कंपनी थेट सलमान खानला सुरक्षा सेवा पुरवत आहे.
हे देखील शक्य आहे.
या प्रकरणात सलमान खान कोण आहे?
तो नोंदणीकृत व्यक्ती आहे.
हा सलमान खान, तो देत असलेल्या सेवा, शूटिंग सेवा, जाहिरात
सेवा, तो चित्रपटांमध्ये करत असलेले काम, तो निर्मात्याला
ज्या सेवा देतो, त्यावर त्याचा जीएसटी वसूल केला जातो.
हा जीएसटी थेट आकारला जातो.
तुम्ही एका चित्रपटासाठी 100 कोटी रुपये घेतात असे समजा.
तर, 100 कोटी अधिक 18% GST.
तर, तो एक नोंदणीकृत व्यक्ती बनला आहे, सलमान भाई.
आणि ही व्यक्ती कोण आहे?
ही व्यक्ती आहे जी, ही, ही ती व्यक्ती आहे जी सुरक्षा सेवा
प्रदान करते.
कोणत्याही नोंदणीकृत व्यक्तीला सुरक्षा सेवा. त्यामुळे
अशावेळी याला जबाबदार कोण, हे पाहावे लागेल.
या, वाचा. त्यात काय म्हटले आहे, सुरक्षा सेवा आहेत, तुम्ही
नोंदणीकृत व्यक्तीला देत आहात.
आणि ते कोण देत आहे? बॉडी कॉर्पोरेट व्यतिरिक्त कोणतीही
व्यक्ती.
याचा अर्थ, सुरक्षा सेवा प्रदान करणारी व्यक्ती ही कंपनी नसून
ती व्यक्ती आहे इ.
तो एक कंपनी नाही.
त्यांनी प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी केलेली नाही.
तो वैयक्तिक आधारावर काम करत आहे.
त्यामुळे, जर तो वैयक्तिक आधारावर काम करत असेल आणि नोंदणीकृत
व्यक्तीला सुरक्षा सेवा पुरवत असेल, तर अशा परिस्थितीत,
त्याच्यावर जीएसटीचे कोणतेही दायित्व राहणार नाही.
त्याची जबाबदारी सलमान खानची असेल.
सलमान खान त्याच्यावर थेट जीएसटी जमा करणार आहे.
पंधरावा मुद्दा.
मोटार वाहन भाड्याने देऊन सेवा पुरविल्या जातात.
तुम्ही भाड्याने गाडी दिली आहे.
अतिशय सामान्य व्यवसाय.
तुम्ही भाड्याने गाडी दिली आहे.
प्रवासी वाहून नेण्यासाठी डिझाइन केलेले मोटार वाहन भाड्याने
देणे.
जेथे पेट्रोलची किंमत बिलामध्ये समाविष्ट आहे जी तुम्ही
तुमच्या ग्राहकाकडून आकाराल.
याचा अर्थ, तुमच्याकडे कार आहे.
तुम्ही ती कार प्रवासी वाहतुकीसाठी भाड्याने घेतली आहे.
आणि तुम्ही तुमच्या ग्राहकाला जे अंतिम बिल देत आहात, त्या
बिलामध्ये सर्व सेवांचा समावेश केला जातो.
त्यात पेट्रोल बिलाचाही समावेश आहे.
कार भाड्याने घेण्याचे पैसे देखील त्यात समाविष्ट आहेत.
जर तुम्हाला अशा सेवा दिल्या जातात, आणि 5% दराने GST आकारला
जातो, तर पहा, ती व्यक्ती कोण आहे?
बॉडी कॉर्पोरेट व्यतिरिक्त कोणतीही व्यक्ती.
आपण एक कंपनी नाही.
गाडी तुमची आहे.
तुम्ही ते भाड्याने दिले आहे.
तुम्ही त्या व्यक्तीकडून पेट्रोलचे पैसेही गोळा करता.
टूर्स अँड ट्रॅव्हल्स करणाऱ्यांना आवडले.
ठीक आहे, दिल्लीहून ऋषिकेशला ३ दिवसांची गाडी घेऊन जा.
आणि गाडीचे पैसे, मला गाडीसाठी 3000-4000 द्या.
पेट्रोलचे बिलही तुमचे आहे.
मी कार शून्य मीटरवर देईन.
किलोमीटरच्या संख्येनुसार मला पेट्रोलचे पैसे द्या.
पण मी कोण?
मी प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी नाही.
मी बॉडी कॉर्पोरेट नाही.
मी एक सामान्य व्यक्ती आहे.
मी वैयक्तिक आधारावर काम करत आहे.
आणि मी या सेवा कोणाला देत आहे?
मी ते एका बॉडी कॉर्पोरेटला देत आहे.
तर त्या बाबतीत,
मला GST गोळा करण्याची गरज नाही.
अशावेळी जीएसटीची जबाबदारी कंपनीवर येईल.
कंपनीची जबाबदारी येईल, जी मी देत ​​आहे.
या सेवा मी प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनीला देत असल्यास, ही
जबाबदारी त्याच्यावर येईल.
हा मुद्दा आहे.
रोखे कर्ज देणे.
सावकार कर्जदाराला रोखे कर्ज देत आहे.
सर, हे हर्षद मेहताचे प्रकरण आहे.
अजून काही नाही.
एक बँक दुसऱ्या बँकेला रोखे विकत आहे.
कारण त्यांना त्यांचा साठा करायचा आहे.
एसएलआर, सीआरआर सांभाळावा लागतो.
त्यामुळे त्यासाठी रोखे राखले जातात.
आता एक बँक दुसऱ्या बँकेला रोखे विकत आहे.
उधारी होत आहे.
तर ते कोणत्यातरी मध्यस्थाच्या माध्यमातून घडते.
किंवा कधीकधी ते थेट करतात.
त्यामुळे जर ते थेट करत असतील तर कर्जदार कर्जदाराला सेवा देत
आहे.
त्यामुळे अशा परिस्थितीत, सावकाराला जीएसटी गोळा करण्याची गरज
नाही.
जबाबदारी कर्जदार बँकेकडून येईल.
सर, हा मुद्दा होता.
आता पहा.
हा रिव्हर्स चार्जचा बिंदू आहे.
हेच ते.
रिव्हर्स चार्जचा बिंदू.
मध्येच एक पाचवा मुद्दा प्रलंबित होता.
चला ते काय होते ते पाहूया.
शेवटचा मुद्दा.
या सरकारी सेवा आहेत.
सेवा कोण देत आहे?
सरकारद्वारे पुरवल्या जाणार्‍या सेवा.
सरकार काही सेवा देत आहे.
मग ते केंद्र सरकार असो वा राज्य सरकार.
या तीन सेवा वगळून.
त्यामुळे सरकारने कोणत्याही व्यावसायिक घटकाला कोणतीही सेवा
दिल्यास सरकार त्यावर कोणताही जीएसटी भरणार नाही.
सरकार स्वतः जीएसटी भरणार का?
सरकारकडून या सर्व सेवा घेणाऱ्या व्यक्तीवर सरकार ती जबाबदारी
टाकेल.
त्यामुळे अशावेळी सरकारची जबाबदारी नसते.
सेवेचा पुरवठादार असणे.
व्यावसायिक संस्था जी काही सेवा घेत असेल, ती थेट जाऊन त्याचा
जीएसटी जमा करेल.
सर, हा पाचवा मुद्दा होता.
ही रिव्हर्स चार्जची यंत्रणा होती.
रिव्हर्स चार्ज म्हणजे काय?
ते कधी घडते?
कोणत्या सेवांवर?
कोणत्या मालावर?
हा मुद्दा होता.
मला आशा आहे की मुद्दा तुम्हाला स्पष्ट झाला असेल.
पुढील लेक्चरमध्ये आपण त्याची थोडी उजळणी करू.
आता, मी तुमच्या मनात एक मूळ कल्पना काढली आहे.
काय होते? ते कसे घडते?
पुढच्या व्याख्यानात आपण त्याची पुन्हा एकदा उजळणी करू.
तोपर्यंत मित्रांनो अभ्यास करत रहा, समजून घेत राहा आणि जिंकत
रहा.
बाय.